Hoe je een eenvoudige vlakke vlieger bouwt van bamboe en ripstop

·

Vliegeren begint voor mij altijd op de werkbank. Het moment dat je een bundel bamboe uitpakt, de ripstop openvouwt en je eerste streep met de viltstift op het materiaal zet, weet je dat er over een paar weken iets in de lucht gaat hangen dat je zelf hebt gemaakt. Dat gevoel went nooit. In dit artikel laat ik je stap voor stap zien hoe je een klassieke vlakke vlieger bouwt die stabiel vliegt bij windkrachten van twee tot vier, goed te hanteren is voor beginners en die je met eenvoudig gereedschap thuis in elkaar kunt zetten.

Materialen verzamelen voordat je begint

Je hebt niet veel nodig, maar wat je nodig hebt moet wel goed zijn. Goedkoop materiaal geeft frustratie op het veld en dat wil je voorkomen. Werk je voor het eerst met bamboe, kies dan voor droge, rechte stokken met een diameter van ongeveer acht millimeter. Te dun en ze breken bij de eerste windstoot, te dik en de vlieger wordt onnodig zwaar.

Voor het zeil gebruik je ripstop nylon. Dit materiaal is licht, sterk en scheurt niet door als er een kleine snee in komt. Een breedte van 150 centimeter is handig omdat je dan weinig hoeft te naaien of te plakken. Koop altijd iets meer dan je denkt nodig te hebben, want fouten maak je nu eenmaal en een stuk reservemateriaal is nooit weggegooid.

Verder heb je nodig:

  • Ripstop tape in dezelfde kleur als je zeil, voor verstevigingen op de hoekpunten
  • Dunne polyester naaidraad of dacron lijn van 30 kilogram breeksterkte voor de bridle
  • Een goed scherp mes of stanleymes
  • Lijnogen van roestvrij staal, minimaal vier stuks
  • Sterke lijm op basis van epoxy voor de verbindingen tussen bamboe en stof

Leg alles klaar voordat je begint. Halverwege stoppen om materiaal te zoeken breekt de concentratie en dat kost je fouten.

De juiste maten voor een stabiele vlakke vlieger

Een vlakke vlieger van 90 bij 70 centimeter is een goed startformaat. Groot genoeg om bij windkracht twee al te stijgen, klein genoeg om te hanteren als de wind aantrekt naar kracht vier. Ga je groter, zeg 120 bij 90 centimeter, dan heb je meer oppervlak en meer trekkracht, maar ook meer spanning op de constructie.

Teken de vorm eerst op papier of op een stuk karton als mal. De klassieke vlakke vlieger heeft een rechthoekige of licht trapeziumvormige vorm. Voor dit model ga ik uit van een rechthoek van 90 bij 70 centimeter. De verticale spier, ook wel de kiel genoemd, loopt van boven naar beneden over de volledige 90 centimeter. De horizontale spier kruist op 25 centimeter van de bovenkant en is 70 centimeter lang.

Markeer op je bamboe de exacte lengte met een viltstift en zaag recht af. Slijp de uiteinden licht schuin zodat ze niet door het zeil prikken. De kruising van de twee spieren bevestig je met dacron lijn: wikkel acht keer kruislings en sluit af met een dubbele knoop. Gebruik geen tape hier, want tape laat los bij vochtig weer en dat is precies het weer waarop je vlieger de meeste spanning krijgt.

Het zeil knippen en verstevigen

Leg je ripstop op een grote tafel of op de vloer. Teken de vorm van het zeil over met een marge van twee centimeter aan alle kanten. Die marge vouw je later om de bamboe spieren heen. Knip het zeil precies langs de lijn, niet ruwer. Ripstop nylon rafelt niet snel, maar een scheve snede geeft later scheefstand in het zeil en dat merk je in de lucht.

De hoekpunten zijn de zwakste plekken van elke vlieger. Versterk ze altijd met een dubbele laag ripstop tape, minimaal vijf bij vijf centimeter per hoek. Druk de tape goed aan en laat hem minstens een uur uitharden voordat je de lijnogen aanbrengt. De lijnogen sla je in met een holle pons en een hamer. Zorg dat het oog volledig dichtklikt, anders snijdt de bridle lijn er later doorheen.

Vouw de rand van het zeil twee centimeter om de bamboe spieren heen en plak vast met ripstop tape aan de achterkant. Als je naait, gebruik dan een rechte steek met polyester draad, niet katoen. Katoen absorbeert vocht en wordt kwetsbaar. Naai dicht langs de spier zodat het zeil strak om het bamboe sluit maar niet zo strak dat het spant als een trommel. Enige speelruimte is goed.

De bridle instellen: het meest onderschatte onderdeel

De bridle is de lijnconstructie tussen de vlieger en je vliegerlijn. Een verkeerd ingestelde bridle is de nummer één oorzaak van vliegers die niet willen stijgen, te steil hangen of constant naar links of rechts trekken. Neem hier de tijd voor.

Voor een vlakke vlieger van 90 bij 70 centimeter gebruik je een tweedelige bridle. De bovenste lijn loopt van het bovenste lijnoog naar het centrale verbindingspunt, de onderste lijn van het onderste lijnoog naar hetzelfde punt. De verhouding is cruciaal: het verbindingspunt, ook wel de tow point genoemd, zit op ongeveer een derde van de totale bridlelengte gemeten vanaf de bovenkant.

Bereken het zo:

  • Meet de diagonale afstand van het bovenste lijnoog naar het onderste lijnoog
  • Deel die afstand door drie
  • Het verbindingspunt zit op dat ene derde punt

Begin met een iets langere bovenste lijn en test op het veld. Hangt de vlieger te vlak en duikt hij naar voren, dan moet het verbindingspunt iets hoger. Hangt hij te steil en verliest hij hoogte, dan moet het punt iets lager. Maak kleine aanpassingen van een halve centimeter per keer. Geduld loont hier meer dan intuïtie.

Windkracht beoordelen voordat je het veld op gaat

Een zelfgebouwde vlakke vlieger van dit formaat vliegt het best bij windkracht twee tot drie. Dat is een wind waarbij je bladeren zachtjes ziet bewegen en je een lichte druk op je gezicht voelt, maar waarbij takken nog nauwelijks bewegen. Bij windkracht vier begint de vlieger meer te trekken en moet je goed opletten.

Vlieg nooit bij onweer of als er onweer wordt verwacht. Een vliegerlijn, zeker een van dacron of polyester, geleidt elektriciteit bij blikseminslag. Dat klinkt als een ver-van-mijn-bed-show maar het is een reëel risico. Houd ook altijd minstens 150 meter afstand van hoogspanningslijnen. Raak je de lijn kwijt en drijft de vlieger die kant op, laat de lijn dan los. Materiaal is vervangbaar, jij niet.

Kijk ook naar de richting van de wind. Op open velden in de Kempen draait de wind regelmatig een kwartslag in korte tijd, zeker in de middag als thermiek opkomt. Thermiek is warme lucht die omhoog stijgt en je vlieger extra hoogte kan geven, maar het kan ook voor plotselinge windstiltes zorgen waarna de vlieger valt. Sta je op een veld met bomen aan één kant, reken dan op turbulentie achter die bomen bij wind uit die richting. Ga dan iets verder het veld op of kies een andere plek.

De eerste vlucht: rustig beginnen en gevoel opbouwen

Je hebt gebouwd, gemeten en de bridle ingesteld. Nu het echte werk. Ga met je rug naar de wind staan en houd de vlieger voor je omhoog. Laat een helper de vlieger vasthouden op een afstand van tien tot vijftien meter. Geef een teken, de helper laat los, en jij loopt achteruit terwijl je lijn geeft. Niet rennen, rustig achteruit stappen.

Stijgt de vlieger direct, geef dan lijn in een gelijkmatig tempo. Gebruik een haspel die soepel afloopt. Haperende lijn geeft schokken en die kunnen de constructie belasten. Vlieg de eerste keer niet hoger dan vijftig meter. Dat is hoog genoeg om te voelen hoe de vlieger reageert op windvariaties, maar laag genoeg om snel bij te sturen als er iets misgaat.

Voelt de vlieger stabiel en trekt hij gelijkmatig, dan kun je meer lijn geven. Let op het geluid van de lijn: een zoemende lijn staat strak en dat is goed. Een slappe lijn betekent dat de wind is weggevallen en je snel lijn moet innemen om de vlieger niet te laten vallen. Dat innemen doe je met een draaiende beweging van je haspel, niet met rukken.

Na de vlucht haal je de vlieger rustig binnen, rolt de lijn op zonder klitten en controleer je de bamboe spieren op scheurtjes of splinters. Controleer ook de lijnogen en de bridle op slijtage. Kleine schade na de eerste vlucht is normaal en eenvoudig te herstellen. Grote schade is een teken dat er iets in de constructie of de bridle-instelling niet klopte, en dat is waardevolle informatie voor de volgende bouwsessie.

Bouwen, testen, aanpassen en opnieuw testen: dat is hoe je leert. Na een paar vluchten ken je je vlieger beter dan welk boek je ook had kunnen lezen.

Meer om te lezen